یادداشتی به تاریخ ده سال پیش
Real Politic
فرامرز خرد
(1377)
مدتی است که تشکلهای سیاسی با
بکارگیری مفاهیم روابط بین المللی،(1)
وارد عرصه ی جدیدی از نظریه پردازی
شده اند. وجه مثبت این گونه بحث ها از
یک طرف ارتقاء سطح بحث ها و از طرف
دیگر در بعضی موارد اشاعه ی بد
آموزیهایی است.بهتر است به گونه ای به
مبانی مشترکی استناد بجوئیم تا از بد
فهمی ها جلوگیری شود. اگر مجموعه ای
از اسناد و اعلامیه های تشکلها را در
سال گذشته مرور کنیم، ملاحظه می کنیم
که واژه های زیر بدفعات و متاسفانه با
درکی اشتباه و ناقص بکار برده شده
اند:
ژئوپلیتیک، رئال پولیتیک، استراتژی،
ژئواستراتژی، چانه زنی سیاسی ، نظام
یک قطبی، توازن قوا....
(2)
دربرگیرنده ترین مفهوم از مفاهیم
یادشده، رئال پولیتیک - سیاست قدرت -
در روابط بین المللی می باشد که باید
آنرا توضیح داد تا توانست وسیله
سنجشی برای اسناد و اعلامیه ها بدست
آورد
.
علم روابط بین الملل عبارت از مطالعه
عوامل و افعالی است که بر قدرت
مجموعه واحدهای سیاسی جهان - سیستم
بین المللی - تاثیر می گذارد.
مقصود از واحد سیاسی " کشور " و مقصود
از عوامل " پدیده هایی می باشند که بر
واحدهای فوق اثر می گذارند. مجموعه ی
این عوامل را محیط سیاسی
می گویند.
محیط سیاسی
در قرن بیستم بدین صورت بوده
است:
01- نضج گرفتن ناسیونالیسم
02 - وجود ایدئولوژی های مختلف (
لیبرالیسم، کمونیسم، امپریالیسم ،
فاشیسم و نازیسم)
03 - توسعه ی جهانگرایی و
انترناسیونالیسم و تعدد سازمانهای بین
المللی و منطقه ایی
04 - پیشرفت تکنولوژی جنگی ، بخصوص
ظهور جنگ افزار های گرما هسته ای و
موشک های قاره پیما
05 - همبستگی و اتکای اقتصادی
06 - کوچک شدن دنیا به علت پیشرفت فوق
العاده ی وسائل ارتباطی
07 - پیدایش بلوک بندی جهان سوم
08 - افزایش سریع تعداد کشور های
مستقل بعد از جنگ جهانی دوم
09 - افزایش سریع جمعیت و بالا رفتن
انتظارات مردم به ویژه در جهان سوم
10- تقسیم نظام بین المللی به نظام دو
قطبی و جنگ سرد
11- قبول " اصل همزیستی مسالمت آمیز
" و " تشنج زدایی "
12- بوجود آمدن سیستم توازن وحشت (
ناتوانی هر دو ابر قدرت در وارد آوردن
ضربه ی اول و قادر بودن هردو ابر قدرت
در وارد آوردن ضربه ی دوم)
پیچیدگی روابط بین الملل باعث می شود
که ما نتوانیم برای مشکلات مختلف راه
حل های ساده بیابیم. زیرا در هر مسئله
بین المللی عوامل گوناگون و گاه
بیشماری دخالت داشته و تاثیر می
گذارند. ضرورت مطالعه ی روابط بین
الملل در این اینست که ما را قادر
خواهد ساخت در مورد مسائل بین المللی
واقع بینانه تر داوری کنیم. هر کشوری
اعم از بزرگ یا کوچک، غنی یا فقیر،
قدرتمند یا ضعیف در چارچوبهای محدودیت
ها و امکانات خود عمل می کند و هیچ
کشوری آزادی عمل کامل
ندارد.
رئال پولیتیک بربستر این محیط سیاسی
شکل می گیرد.
بطور مثال اتخاذ تصمیم در فرانسه
نباید و نمی تواند با اصول و اهداف
نهاد ها و سازمانهای زیر مغایرت داشته
باشد:
1- ناتو 2- اصول کلی حقوق بین الملل
3- اتحادیه اروپا 4 - سازمان همکاری
افتصادی و توسعه 5 - سازمان تجارت
جهانی 6- صندوق بین المللی پول 7 -
روابط خاص با آمریکا 8- سازمان ملل 9-
روابط خاص با اسرائیل و آلمان 10-
قرار دادهای مختلف 11- گروههای ذینفوذ
12- شرایط گوناگون داخلی و خارجی 13-
افکار عمومی 14 - قواعد اخلاقی
همان طور که ملاحظه می کنید ، برای
طرح یک شعار یا یک خواسته، شرایط
پیچیده ای وجود دارد. البته ناگفته
روشن است که ما آزادیم هرگونه شعار و
خواسته ای را مطرح کرده ، هرکسی را
محکوم کنیم. در خارج از کشور هیچ کس
نمی تواند جلوی طرح شعار های مارا
بگیرد. اما مسئله اینست تا چه اندازه
این شعار ها و خواسته ها با محیط
سیاسی خوانایی داشته باشند. در ضمن با
طرح این شعارها چقدر جدی گرفته می
شویم. کسی که جدی گرفته نشود به
بازی گرفته می شود. برای
تغییر یک پدیده ، لازم است دانسته شود
آن پدیده چگونه کار می کند و قوانین
حاکم بر آن کدامند.
لازم است در نظر داشت که محیط سیاسی
تنها مختص به یک سیستم بین المللی
نبوده بلکه در زیر سیستمها هم محیط
سیاسی وجود دارند. البته با مولفه های
محدود تر. اما بهر صورت تاثیر پذیر از
محیط سیاسی کل سیستم. مانند محیط
سیاسی منطقه ایی- محیط سیاسی یک کشور،
استان، شهر و روستا همه دارای محیط
سیاسی خاص خود می باشند.بر همین
دانشگاه(3) هم یک محیط سیاسی خاص
حاکم است و آن این است که تشکل
های مدافع جمهوری اسلامی اجازه ندارند
در دانشگاه به تبلیغ بپردازند. چرا که
با مخالفت اپوزیسیون روبرو می شوند.
تشکلهای طرفدار جمهوری اسلامی بخاطر
ناتوانی استفاده از این امکان از آن
صرف نظر کرده و راههای دیگر را بر می
گزینند
.
در زیر چند نمونه از اعلامیه های
منتشر شده از طرف تشکل ها را ارزیابی
می کنیم:
در یک اعلامیه آمده است:
همه کمکهای اتحادیه اروپا به رژیم
جمهوری اسلامی باید قطع
شود
غیر واقعی
یک گروه در اعلامیه ی خود خواهان
تعطیل سفارتخانه ها و نمایندگی های
رژیم غیر واقعی
مناسبات سیاسی و دیپلماتیک با ایران
مشروط به جدایی مذهب از
دولت
غیر واقعی
اجرای حقوق بشر و لغو آپارتاید جنسی
در
ایران
غیر واقعی
در اعلامیه دیگری آمده است:
بایستی با تنظیم یک کیفر خواست علیه
رهبران جمهوری
اسلامی
غیر واقعی
بازداشت سران رژیم و برگزاری یک
دادگاه بین المللی را تدارک
دید
غیر واقعی
در اعلامیه دیگری آمده است:
ما خواهان قطع رابطه ی دولتهای غربی
با جمهوری اسلامی
و
غیر واقعی
حمایت از مبارزات مردم ایران در راه
سرنگونی جمهوری اسلامی
و
غیر واقعی
برقراری حکومتی دموکراتیک هستیم
.
غیر واقعی
اگر اپوزیسیون هر دولتی از دول غربی
بخواهد با دولت حاکم بر کشورش قطع
رابطه کند ، چه خواهد شد؟ اساسا ً
چیزی به اسم سیستم بین المللی متشکل
از منافع متضاد باقی خواهد ماند؟حتا
در بسیاری از موارد به در خواست چند
دولت ازیک دولت وقعی گذاشته نمی شود
و دولت ها حد و حدود خود را می شناسند
و به یک محکوم کردن کلامی بسنده می
کنند.
اگر قرار است از قوانین دول اروپایی
برای سرنگونی جمهوری اسلامی بهره گیری
کنیم می توانیم از انجمن های
ابتکار شهروندی استفاده کنیم.
آیا دول غربی می خواهند دولت حاکم بر
ایران سرنگون شود؟ بفرض اگر هم سرنگون
شد آیا به شکل گیری یک دولت دموکراتیک
کمک خواهند کرد؟در 100 سال گذشته - در
مشروطیت - دیدیم چگونه بریتانیا در
جهت منافع خود از مبارزات مردم ایران
دفاع کرد.
در نشریه ای آمده است:
جمهوری اسلامی بار دیگر دستمزد ها را
کاهش داد
دستمزد ها باید حداقل 10 برابر
شوند
غیر
واقعی
دستمزدهای معوقه باید پرداخت
شوند
غیر
واقعی
آزادی بی قید و شرط تشکل و بیان فورا
ً باید محقق
گردد
غیر واقعی
قابل تعمق ترین مفاهیم در رئال
پولیتیک این " باید ها و نباید
ها " هستند.آنها سئوالات
زیادی را به ذهن متبادر می کنند. مثلا
ً آیا حاکمیت در ایران می خواهد برای
مردم رفاه فراهم کند؟اگر بفرض محال
بخواهد آیا می تواند دستمزدها را 10
برابر افزایش دهد؟ آیا مناسبات
اقتصادی با فرمان تغییر می کنند؟طرح
این خواسته ها چه واحدهای اطلاعاتی به
ما میدهند؟ آیا ما هنوز در فاز جنگ
روانی با جمهوری اسلامی هستیم؟ طرح
این شعار ها صرفا ً جنگ روانی و ایجاد
توهم به توانایی ِ مُشعر است.
این سناریو را در نظر بگیرید: اگر
حاکمیتی از صادق ترین جریانات چپ با
حمایت توده ها شکل بگیرد آیا قادر است
تنها این سه شرط بالا را در محیط
سیاسی موجود فورا ً محقق سازد؟ شاید
مناسب ترین مثال تاثیر پذیری از
محیط سیاسی ،عملکرد دولت کوبا
باشد. کاسترو بعد از 40 سال سر سختی و
مقاومت در مقابل غرب ، نا خواسته
مجبور شد فرش زیر پای پاپ پهن کند.
کاسترویی که نه هم چو هلموت کهل
450 هزار مارک در ماه حقوق دارد ( در
آمد اعلام نشده است. ایرنا 97) بلکه
50 مارک از دولت حقوق می
گیرد.(ایرنا98)
در نشریه ای آمده است:
ما از مطالبات کارگران پیمانی خوزستان
پشتیبانی می کنیم
و
خواهان پرداخت فوری حقوق معوقه
کارگران و
توقف اخراج ها هستیم
1- کارگران پیمانی از نهادی در ایران
مطالباتی دارند
2- " " " خواهان حقوق
معوقه ی خود هستند
3- " " " " توقف
اخراج هستند
سه خواسته ی کارگران پیمانی از یک
نهاد حاکم است(4) که ما هم حمایت می
کنیم در آخر اعلامیه می نویسیم "
سرنگون باد رژیم جمهوری اسلامی". این
یک تنافض آشکار است. منطفی تر آنست که
به یک طرف شعار که همانا سرنگونی رژیم
است اعتقاد داشته باشیم و جستجوگر
خواسته ها و شعار هایی باشیم که یک
دستی ذهنیات مان را برساند.
1377
(1) در حقیقت همان روابط بین الدولی
می باشد.
(2) از اواخر دهه 1960 در بریتانیا،
مجموعه کتابهایی زیر عنوان عمومی "
مفاهیم کلیدی در علوم سیاسی "
به چاپ می رسد. در هریک از این کتابها
مفاهیم سیاسی از دیدگاه های مختلف
مورد بررسی قرار می گیرند.
هدف عمومی از انتشار مجموعه ، تفکر و
تامل در باره ی مبادی علم سیاست و
اشراف به نظرات مختلف در هر مورد
(3)– در بسیاری از
دانشگاههای اروپایی و آمریکایی از دهه
های گذشته( 1960 به بعد ) دانشجویان
ایرانی در دانشگاهها تجمع و میز کتاب
داشتند. در روز جمعه دانشجویان و
بسیاری از ایرانیان در دانشگاه جمع
شده و در جریان اخبار قرار می گرفتند
و اغلب به بحث های سیاسی می پرداختند.
بسیاری از دانشجویان غیر ایرانی به
بحثها گوش می دادند و بعضا ً در بحثها
شرکت می کردند.
(4)هم در عرصه سیاست کلان بین
قدرتها و دولتها و هم در عرصه مبارزات
صنفی، سیاسی و عدالت خواهانه دوطرف
وجود دارد و دو طرف قبول کرده دور یک
میز نشینند و دو طرف قبول کرده چیزی
بدهند و تا چیزی بدست آورند
Rien pour Rien
ترم فرانسوی ، معنی تحت
اللفظی هیچی برای هیچی .
در سیاست بمعنی یک امتیاز دادن
برای گرفتن یک امتیاز
. یعنی یک معامله. نمی توان با
نماینده حاکمیتی بر سر یک میز نشست و
از طرف دیگر خواهان سرنگونی آن بود.
نمی توان لباس موقتی انقلابی گری را
بر تن داشت و قواعد بازی سیاست را
رعایت نکرد. باید همواره آگاه بود
تاثیرمثبت موقتی ما در این عرصه بسیار
کمتر اثر منفی مان نباشد. کسی (که
یادم نیست کی) گفته است: برای آنکه
چیزی را خراب کنی از آن بد دفاع کن.
ما نشان داده ایم از مبارزات مردم بد
دفاع کرده و می کنیم.
08.07.08
